Serişdelerden has ýokary: «ýumşak güýç» we adam maýasy MA+Germaniýa dialogynyň gün tertibini üýtgedýär
Hywa, 17-nji aprel | ORIENT. Hywada geçirilen «Üýtgeýän dünýäde strategik hyzmatdaşlyk» atly bilermenleriň forumy sebit ýurtlary bilen GFR-iň arasyndaky hyzmatdaşlygyň amaly ugurlaryny kesgitlemekde möhüm tapgyr boldy. Özbegistan Respublikasynyň Prezidentiniň ýanyndaky Strategik we sebitara barlaglar instituty tarapyndan Konrad Adenauer we Fridrih Ebert adyndaky fondlar bilen bilelikde gurnalan bu çäre bilermenler jemgyýetiniň, halkara guramalarynyň we öňdebaryjy analitik merkezleriň wekillerini birleşdirip, hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmaga bolan özara gyzyklanmanyň ýokary derejesini tassyklady.
Syýasy çekişmeler howpsuzlyk we logistika meselelerine gönükdirilen bolsa, hyzmatdaşlygyň ynsanperwerlik ölçegi barada aýratyn çuňňur dialog ýaýbaňlandy. «Farowon» otelinde geçirilen duşuşygyň gatnaşyjylary bir pikire geldiler: ählumumy tehnologik özgerişler eýýamynda hut hünär kämilleşdirilmegine we bilime goýulýan maýa uzak möhletleýin durnuklylygyň binýadyna öwrülýär.
Türkmen wekiliýetiniň wekili, Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary institutynyň Strategik barlaglar boýunça ylmy merkeziniň bilermeni Bekdurdy Amansaryýew öz çykyşynda ara alyp maslahatlaşmalary makroykdysady görkezijilerden sebitiň hünärmen we ylmy mümkinçiliklerini ösdürmek boýunça anyk çözgütler formatyna geçirdi.
Häzirki zaman dünýäsinde döwletleriň hakyky beýikligi çykarylýan gazyň möçberi bilen däl-de, adam maýasyna edilýän maýa goýumlarynyň netijeliligi bilen ölçelýär. Ýokary hilli bilime gönükdirilen maýa, çig mal serişdelerinden has ýokary ykdysady bähbit berýän has girdejili geosyýasy maýa goýum hökmünde ykrar edilýär.
«Bilermenleriň bahalandyrmasyna görä, ýokary hilli bilime goýlan 1 dollar ykdysadyýete esasy gaznalara — binalara ýa-da enjamlara goýlan maýa birnäçe esse köp peýda getirýär. Biziň hakyky güýjümiz — bir-birimize tarap tebigy ymtylyşa esaslanýan hyzmatdaşlyk nusgasyny döretmek ukybymyzdyr» diýip, Amansaryýew belledi.
Bu babatda Germaniýa bilen hyzmatdaşlyga Türkmenistan tarapyndan diňe bir tehnologiýalary almak hökmünde däl-de, eýsem Ýewropanyň öňdebaryjy institutlarynyň tejribesiniň milli aýratynlyklara uýgunlaşdyrylýan «zehinleriň sirkulýar» nusgasyny döretmek hökmünde garalýar.
Bu döwrebaplaşdyrmagyň esasy guraly hökmünde Germaniýanyň dual bilim ulgamy çykyş edýär. Germaniýanyň halkara hyzmatdaşlyk boýunça jemgyýetiniň (GIZ) köp ýyllyk işiniň netijesinde, Türkmenistanda ýokary derejeli dolandyryjylary taýýarlamak maksatnamalary üstünlikli durmuşa geçirilýär.
«Germaniýanyň bilermenlik goldawy we alyş-çalyş maksatnamalary tarapyndan goldanylan tutuş sebit üçin umumy bolan Merkezi Aziýa uniwersiteti pikiri, milli egosentrizmlerden azat bolan intelektual jemgyýeti kemala getirmekde binýat bolup biler. Aşgabatly, daşkentli we astanaly talyplar nemes kärdeşleri bilen bilelikde serişdeleriň ýetmezçiligi ýaly meseleleriň çözgüdiniň üstünde işlänlerinde, olar şunuň bilen gapma-garşylyksyz dünýäniň düýbüni tutýarlar» diýip, Bekdurdy Amansaryýew sözüni dowam etdi.
Logistika we «ýaşyl» dolandyryşa, şeýle hem dokma we oba hojalygy pudaklaryna dünýäniň hil standartlaryny ornaşdyrmaga aýratyn üns berilýär. Bu bolsa türkmen hünärmenleriniň Gamburgdaky ýa-da Mýunhendäki kärdeşleri bilen birmeňzeş hünär dilinde gepleşmegi üçin şert döredýär.
Ynsanperwerlik hyzmatdaşlygy häzirki zaman lukmançylygy we hukuk ýaly örän möhüm ulgamlary hem öz içine alýar. Berliniň hassahanalarynda neýrohyrurgiýa we onkologiýa ugurlary boýunça tejribe geçýän türkmen lukmanlary öňdebaryjy tejribäniň getirilmegini üpjün edýärler, şol tejribeler bolsa soňra Aşgabadyň täze lukmançylyk merkezlerinde ornaşdyrylýar.
Munuň bilen bir hatarda, döwlet hyzmatlaryny sanlylaşdyrmak we intellektual eýeçiligi goramak boýunça işjeň dialog alnyp barylýar, bu ýerde Germaniýanyň hukuk tejribesi ygtybarly ugur görkeziji bolup hyzmat edýär.
Şeýle ýokary derejeli ynamyň esasy medeni gatnaşyklaryň baý tejribesi bolup galýar. Margiana artefaktlarynyň Germaniýanyň iri muzeýlerinde geçirilmegi munuň möhüm mysaly bolup, ýewropa jemgyýetçiligine gadymy siwilizasiýanyň bäş merkeziniň biri hökmünde Türkmenistany tanyşdyrdy.
Häzirki wagtda bu taryhy “köpri” döwrebap tehnologiýalar bilen üstüni ýetirýär: Aşgabat nemes hünärmenlerini sebitleýin IT merkezlerini döretmäge işjeň çagyrýar. Birleşdirilen sanly giňişligiň döredilmegi iki ýurduň alymlaryna we lukmanlaryna hakyky wagt tertibine maglumat alyşmaga mümkinçilik berer.
Hywada geçirilen bilermenler duşuşyklarynyň netijeleri Merkezi Aziýa bilen Germaniýanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň serişdeler alyş-çalşygynyň modelinden bilimde çuňňur integrasiýa öwrülendigini tassyklaýar. Häzirki wagtda bu sebit dünýä iň ýokary ählumumy standartlara laýyk işläp bilýän adam zehinleriniň toplumyny hödürlemäge taýýar.
Hünärmen alyş-çalyşlaryna we akademiki ykjamlyga maýa goýumlary ynsanperwer gatnaşyklary ösüşiň güýçli hereketlendirijisine öwürýän we geljekki onýyllyklaryň dowamynda durnukly ösüşi üpjün edýän “ýumşak güýje” öwrülýär.
Çeşme: