Logo
    • Logo
    • Science
      • Research activities
      • Postgraduate study
      • Scientific and practical conferences
      • 300th anniversary of Magtymguly Fragi
        • « Magtymguly, my word is short, has much meaning... » (Magtymguly Fragi)
        • «Magtymguly, tongue will speak of the destan... » (information about Magtymguly collected from websites)
        • Video recording of Magtymguly Fragi's poems
        • Collection of audio recordings of Magtymguly Fragi's poems
        • Magtymguly Fragi in the world press
        • Publications of Magtymguly Fragi's poems in foreign languages
        • Explanatory Dictionary of Magtymguly
        • "Magtymgulynyň dünýäde öwrenilişi"
      • Scientific articles, abstracts and collections
      • Council of Young Scientists
    • International cooperation
      • Meetings
        • PRODUCTIVE MEETING WAS HELD
      • Visits
        • THE ACADEMIC FOUNDATIONS OF FRIENDLY RELATIONS
      • Ambassadors' lectures
      • International days
      • UNESCO Club "Culture of Peace"
    • Faculties
      • FACULTY OF INTERNATIONAL RELATIONS
      • FACULTY OF INTERNATIONAL LAW
      • FACULTY OF INTERNATIONAL ECONOMIC RELATIONS
      • FACULTY OF INTERNATIONAL JOURNALISM
    • About us
      • Administration
      • Departments
        • Department of International Relations and Diplomacy
        • Department of International Law and Comparative Law Studies
        • Department of International Economic Relations
        • Department of Theory and Practice of Journalism
        • Department of Social Sciences
        • Department of World Languages
        • Department of peace and neutrality
      • Indicators
      • Туркменистан создал условия для подготовки нового поколения дипломатов
      • About us
    • Education
      • Specialties
      • Applicants
        • MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS OF TURKMENISTAN INSTITUTE OF INTERNATIONAL RELATIONS
        • MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS OF TURKMENISTAN INSTITUTE OF INTERNATIONAL RELATIONS
    • Centers
      • Scientific Center for Strategic Studies
        • Шаг третий и важнейший. Что несёт масштабная трансформация формата «ЦА-5»
      • School of Young Diplomats
      • Department of Digital Systems and Communications
      • Scientific and Methodological Center for the Sustainable Development Goals
      • Young Messengers of Peace
      • Training Center for Priority Areas of Diplomacy of Turkmenistan
        • Transport diplomacy
        • Energy Diplomacy
        • Water diplomacy
        • Preventive diplomacy
        • Economic diplomacy
      • Diplomatic Protocol Training Center
    • Social media
      • TikTok
      • Instagram
    • Media
    Main / Articles / OGUZ HAN TÜRKMEN
    OGUZ HAN TÜRKMEN surady
    18/03/2024

    2898

    OGUZ HAN TÜRKMEN

    (Başlangyjy gazetiň geçen sanlarynda).

    «Oguz­na­ma­lar­da» Oguz ha­nyň bo­ýun sun­ma­dyk gar­şy­daş­la­ry bi­len agyp-dö­nüp sö­weş edi­şi ba­ra­da bir­nä­çe my­sal­lar ge­ti­ril­ýär. Oguz han Al­ma­lyk şä­he­ri­niň tö­we­re­gi­niň hä­ki­mi Inal­ha­ny sy­lap goý­man­dyr. «...Iki ta­rap­dan hem köp ýit­gä se­ze­war bol­du­lar. Ahyrso­ňy, se­kiz gün ga­ty urşu­p, Oguz han Inal­ha­ny tu­tup öl­dür­di».
    Sö­we­şiň yk­ba­ly­ny di­ňe gap­ma-gar­şy du­rup dö­wüş­me­giň däl-de, eý­sem duş­ma­nyň as­gyn ta­ra­py­ny bi­lip, oňa al­dyr hi­le sal­ma­gyň hem çöz­ýän­di­gi­ne ta­ryh şa­ýat. Bu ba­bat­da dün­ýä har­by sun­ga­ty­na türk­men­le­riň go­şan go­şan­dy, gi­ri­zen tä­ze­lik­le­ri az-küş däl. Or­ta we giç­ki asyr­lar­da tu­tuş dün­ýä­de ula­ny­lan har­by tär-til­sim­le­riň göz­ba­şyn­da hut Oguz han Türk­me­niň du­ran­dy­gy­ny tek­rar­la­mak­çy bol­ýa­rys.
    Oguz han bir ýe­re ýö­riş et­mek­çi bo­lan­da, ol ýe­ri oňat öw­ren­mek, duş­ma­nyň ta­by­ny bil­mek üçin ogul­la­ry­ny go­şu­nyň öňün­den ibe­rip­dir. Ýe­ňil ýa­rag­la­nan bu go­şun GA­RA­WUL (do­zor) diý­lip at­lan­dy­ry­lyp, ol örän çalt­lyk bi­len he­re­ket edip (Gö­rog­ly­nyň yl­gar ýö­ri­şi­ni ýa­da sa­lyň), duş­ma­nyň ara­sy­na ara­la­şyp­dyr. Gym­mat­ly aň­taw­çy­lyk mag­lu­mat­la­ry­ny alyp, esa­sy go­şu­nyň ýa­ny­na do­la­nyp­dyr.
    «Oguz­na­ma­nyň» «Ogu­zyň Yrak ta­ra­pa ibe­ren il­çi­le­ri­niň zik­ri» bo­ýun­dan aň­taw­çy­ly­ga gi­den to­pa­ryň öňün­de go­ý­lan we­zi­pe hak­da gym­mat­ly mag­lu­mat­la­ry oka­ýa­rys: «...Iki ýüz ki­şi il­ga­ri iber­di kim on­da ba­ryp, ah­wal bi­lip, ta­kyk kyl­gaý­lar kim pa­de­şa­la­ry ne ýer­de tu­rur. Bu­ýur­dy kim eger güý­jü­ňiz ýe­ter­lik ýe­ri ala bil­se­ňiz uru­şub ala gö­rüň we ulug ýer­le­re deg­män, yza do­la­nyň».
    Diý­mek, Oguz han ata­myz türk­men har­by sun­ga­ty­na aň­taw­çy­lyk ul­ga­my­ny gi­ri­zen ser­ker­de­dir!
    Har­by sun­gat­da duş­ma­nyň as­gyn ta­ra­py­ny bi­lip, onuň gow­şak ýe­rin­den ur­mak köp ha­lat­da üs­tün­li­giň gi­re­wi bo­lup dur­ýar. Oguz han ata­myz şeý­le hi­le­le­riň en­çe­me­si­ni us­sat­lyk bi­len ula­nyp­dyr. Ak we ga­ra ýe­lim bi­len dol­du­ry­lan how­za gi­rip çy­kan­soň, hiç hi­li ýa­rag tä­sir et­me­ýän kyl­ba­rak kow­umy­ny hi­le bi­len ýeň­ýär – Kyl­ba­rak ha­tyn öz ara­syn­da giz­le­nen oguz es­ge­ri­ni gö­rüp, Ogu­za ga­ýy­ba­na aşyk bol­ýar. Oňa il­çi ýol­lap, öz kowu­mynyň gow­şak ta­ra­py­ny aç­ýar: «Eger bu je­ma­ga­ta üs­tün bol­mak hy­ýa­lyň bol­sa, de­mir­den ti­kin­ler ýa­sab her ki­şi her üç ýan­la­ry­ga bag­la­gaý­lar. Uruş wag­ty ol [ti­ken­le­ri] sep­sin­ler. At­la­ryň aýak­la­ry­na [se­pi­len ti­ken­ler­den ze­per ýet­mez ýa­ly] la­ýyk nal kak­syn­lar. Duş­ma­nyň ýü­zü­ne ýe­lim deg­me­dik [ýer­le­ri­ni ny­şa­na alyp], tir [ok] ba­ran ýa­ly ýag­dy­ryň». Gar­şy­da­şy­nyň as­gyn ta­ra­py­ny bi­len Oguz han on­dan üs­tün çyk­ýar.
    Oguz han ja­han ýö­ri­şi­ni gu­ran ma­ha­lyn­da bo­ýun egip, il bo­lan ýer­le­riň hö­küm­dar­la­ry­ny gel­jek­ki ýö­riş­le­rin­de özü­ne ýa­ran (mu­wa­pyk) tu­tu­nyp­dyr. Ola­ryň mas­la­hat­la­ry­ny diň­läp­dir. Oguz han Ru­ma we Fran­ka ýö­ri­şin­den öň ol et­rap­la­ryň ýag­da­ýy­ny An­ta­ky­ýa­nyň hä­ki­mi Tek­fur­dan so­ra­ýar. Tek­fur ola­ra özü­niň il­çi ýol­lap, oguz kowu­my­nyň güýç­lü­di­gi­ni, ýur­dun­dan Gün çyk­ýan­dy­gy­ny, hiç ki­miň ola­ra gar­şy du­rup bil­män­di­gi­ni, go­wu­sy ur­şup, he­läk bol­maz­dan bo­ýun eg­me­gi tek­lip et­jek­di­gi­ni aýd­ýar. Bo­ýun bol­ma­dyk ýag­da­ýyn­da, Ogu­za gar­şy­da­şy­nyň as­gyn ta­ra­py­ny aýd­ýar – Rum­da ýa­zy­na ho­wa­nyň ys­sy bol­ýan­dy­gy­ny, ola­ry ýeň­mek üçin ýaý­la­gy­ny eýe­läp, gyş­la­gyn­dan da­şa­ry çy­kar­man, he­läk et­me­gi sal­gy ber­ýär.
    Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň «Pa­ra­hat­çy­lyk sa­zy, dost­luk, do­gan­lyk sa­zy» ki­ta­byn­da nyg­taý­şy ýa­ly: «Ýer ýü­zün­de da­şa­ry sy­ýa­sat­da ula­ny­lan se­riş­de­le­riň ara­syn­da har­by kuw­wa­ty gör­kez­mek di­ýen ýa­ly usul­lar hem bar. Olar hem ga­dym za­man­lar­da dö­räp­dir. Türk­men hal­ky­nyň «Oguz­na­ma» eposynda frank­la­ryň il­çi­le­ri­niň gel­ýän­di­gi­ni eşi­dip, Oguz ha­nyň il­çi­le­riň öňün­den go­şun ibe­ren­di­gi ha­kyn­da ha­bar be­ril­ýär. At­ly-ýa­rag­ly türk­men ýi­git­le­ri il­çi­le­re da­ba­ra­ly ýag­daý­da go­şu­lyp, bar­jak ýer­le­ri­ne çen­li ola­ryň ýa­nyn­da bo­lup­dyr­lar. Frank­la­ryň il­çi­le­ri Oguz ha­nyň go­şu­ny­nyň be­ýik­li­gi we ägirt uly güý­jü­niň bar­dy­gy ba­ra­da ýurt­la­ry­na gaý­dyp ba­ran ba­dy­na öz hö­küm­da­ry­na aýd­ýar­lar. Şa­des­san­da be­ýan edi­li­şi­ne gö­rä, frank­la­ryň hö­küm­da­ry «ta­byn­lyk gu­şa­gy­ny gu­şan­ma­ly» bol­ýar».
    Türk­me­niň ha­ly sun­ga­ty­nyň kök­le­ri hem Oguz han bi­len bag­ly­dyr. Bir­nä­çe ta­ryh­çy­lar ga­dy­my Pa­zy­ryk ha­ly­syn­da, di­ňe bir kom­po­zi­si­ýa bo­ýun­ça (mer­ke­zi göl­le­riň ýer­le­şi­şi we reňk­le­riň saz­la­şy­gy ba­bat­da) däl, eý­sem türk­men ha­ly­sy­nyň mer­ke­zin­dä­ki 24 gö­lüň oguz-türk­men­le­ri­niň 24 taý­pa­sy­ny aň­lad­ýan­dy­gy­ny tas­syk­la­ýar­lar. Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň «Jan­ly ro­wa­ýat» ki­ta­byn­da «Pa­zy­ryk» ha­ly­syn­da­ky at­la­ryň eýer­li­gini we on­da­ky ta­ýa­jyk­la­ry türk­men-sel­juk mi­ni­at­ýu­ra­la­ryn­da-da gör­mek bol­ýar. «Pa­zy­ryk» ha­ly­syn­da­ky bö­lün­ýän dört­burç­luk­la­r­da Sel­juk se­kiz­burç­lu­gy­nyň nus­ga­sy­ny we hä­zir­ki za­man türk­men ha­ly göl­le­ri­ni syn­lap bol­ýar. Ha­ly be­ze­gi­niň şu gör­nü­şi­ni hä­zi­re çen­li bi­ziň us­sat ha­ly­çy­la­ry­myz ula­nyp gel­ýär­ler. Bu türk­men ha­ly­sy­nyň ýaý­raý­şy­nyň ga­dy­my­ly­gy­nyň köp san­ly ug­ru­nyň bi­ri­dir» di­ýip ýaz­ýar .
    Türk­men hal­ky­nyň ne­sil­ba­şy­sy ha­sap­lan­ýan Oguz ha­nyň ady Türk­me­nis­tan­da ebe­di­leş­di­ri­len­dir. Aş­ga­bat­da ýo­ka­ry de­re­je­li myh­man­la­ry gar­şy­la­mak üçin «Oguz­kent» myh­man­ha­na­sy gu­rul­dy. Aş­ga­ba­dyň Hal­ka­ra ho­wa men­zi­lin­den paý­tag­ty­my­za ge­len myh­man­la­ry «Oguz han we onuň ogul­la­ry» at­ly suw çüw­dü­rim­ler top­lu­my gar­şy­la­ýar. Döw­le­ti­mi­ziň he­mi­şe­lik Bi­ta­rap­ly­gy­nyň 20 ýyl­lyk şan­ly to­ýy my­na­sy­bet­li Oguz­ han kö­çe­si­niň ug­run­da Aş­ga­bat şä­he­ri­ni ös­dür­me­giň 13­-nji tap­gy­ry­nyň bi­na­lar top­lu­my ula­nyl­ma­ga be­ril­di. Ýa­pon we iň­lis dil­le­rin­de oka­dyl­ýan Türk­me­nis­ta­nyň In­že­ner­-teh­no­lo­gi­ýa­lar uni­wer­si­te­ti, «Türk­men­film» ki­nos­tu­di­ýa­sy Oguz ha­nyň ady­ny gö­ter­ýär. Kö­pet­da­gyň ger­şin­de, de­ňiz de­re­je­sin­den 1 müň metrden gow­rak be­lent­lik­de «Türk­me­nis­tan» te­le­ra­dio­ýaý­lym­lar mer­ke­zi­niň esa­sy bö­le­gi­niň Oguz ha­nyň ägirt uly se­kiz gy­raň­ly ýyl­dy­zyn­dan yba­rat­dy­gy hem ýö­ne ýer­den däl­dir. Oguz ha­nyň se­kiz­burç­luk ýyl­dy­zy dün­ýä­de iň uly ýyl­dy­zyň şe­ki­li hök­mün­de Gin­ne­siň Bü­tin­dün­ýä re­kord­lar ki­ta­by­na gi­ri­zil­di.
    Oguz han eý­ýa­my­ny al­tyn eý­ýa­ma öw­rüp, ýurt, se­bit de­re­je­sin­de däl-de, dün­ýä de­re­je­sin­de pi­kir­le­nip, dün­ýä­niň döw­let­le­ri­ni, halk­la­ry­ny öz de­re­je­si­ne gö­te­rip, öz ýo­lu­ny, öz di­ni­ni – ýö­rel­ge­si­ni dö­re­den be­ýik şahs­dyr!
    Oguz han il­kin­ji bo­lup, türk­men dün­ýä­si­ni açan hem türk­men dün­ýä­si­niň yk­ba­ly­ny eg­ni­ne alan be­ýik ser­ker­de­dir!
    Bäş müň ýyl mun­dan ozal be­ýik tym­sal­la­ra, akyl-paý­ha­sa, hal­ky­nyň aňy­na, ru­hu­na, ga­ny­na gi­rip, öl­mez-ýit­mez bo­lan Oguz han ata­myz­dan en­çe­me wa­tan­çy­lyk pent­le­ri mi­ras ga­lyp­dyr. Pa­ty­şa­la­ryň döw­le­ti­niň we hor­ma­ty­nyň go­şun, il we ýurt bi­len­di­gi­ni nyg­tan Oguz han Türk­men go­şu­nyň ab­ra­ýy­ny ar­şa gal­dyr­ýar. Ber­ka­rar döw­le­tiň tä­ze eý­ýa­my­nyň Gal­ky­ny­şy döwrüniň ýaş­la­ry, wa­tan go­rag­çy­la­ry türk­men har­by sun­ga­ty­ny esas­lan­dy­ry­jy Oguz han Türk­me­niň ba­ky wes­ýet­le­ri­ne we­pa­ly bo­lup, şir ýü­rek­li, är­dem­li, akyl­ly, paý­has­ly, ugur­ta­py­jy, çy­dam­ly, sy­ýa­sat­dan baş çy­kar­ýan dip­lo­mat­lar, es­ger­ler, ser­ker­de­ler bol­ma­ly­dyr­lar!

    (Gazetiň indiki sanynda «Görogly beg Türkmen»).

    Ju­ma­my­rat Gur­ban­gel­di­ýe­w,
    Türk­me­nis­ta­nyň Da­şa­ry iş­ler mi­nistr­li­gi­niň
    Hal­ka­ra gat­na­şyk­la­ry ins­ti­tu­ty­nyň rek­to­ry,
    ta­ryh ylym­la­ry­nyň kan­di­da­ty.

    Latest News

    Halkara hukuk: umumy giňişlik, bitewi dünýä surady

    21/08/2026

    Halkara hukuk: umumy giňişlik, bitewi dünýä
    Dünýäniň nazary ahalteke bedewinde! surady

    20/08/2026

    Dünýäniň nazary ahalteke bedewinde!
    HAZARYŇ DOSTLUK MUKAMY DÜNÝÄ ÝAŇ SALÝAR surady

    14/08/2026

    HAZARYŇ DOSTLUK MUKAMY DÜNÝÄ ÝAŇ SALÝAR
    Useful Links
    Other
    The Charity Fund for Providing Assistance to Children in Need of Guardianship named after Gurbanguly Berdimuhamedov
    Contact

    744000, Turkmenistan Ashgabat, Street:Galkhynysh, Building 25

    iirmfatm@iirmfa.edu.tm, iirmfatm@sanly.tm

    +99312266155

    +99312266183

    © 2026 All rights are reserved: TDIMHGI