Skandinaw hukuk ulgamy
Skandinaw hukuk ulgamy-hukuk ulgamynyň bir görnüşi bolup, demirgazyk Ýewropa ýurtlarynda giňden ulanylýar. Ony roman-german hukuk maşgalasynyň düzümine girýän bir hukuk ulgam diýip hasaplaýan alymlar hem bar. Emma alymlaryň köp bölegi Skandinaw hukugyny bu hukuk maşgalasyna goşman, iňlis-sakson hukuk maşgalasy bilen roman-german hukuk maşgalalarynyň arasyndaky garaşsyz hukuk maşgalasy hökmünde tapawutlandyrýarlar.
Demirgazyk Ýewropanyň aglaba ýurtlarynda roman-german hukuk ulgamynyň kanuny gurluşy, düşünjesi giňden ulanylýar. Skandinaw hukugy kanunyň hökmürowanlygyna eýerýär. Onuň bu häsiýetiniň roman-german hukuk ulgamy bilen meňzeşligi alymlaryň Skandinaw hukuk ulgamy barada: “Roman-german hukuk maşgalasynyň bir görnüşi ýa-da sebitleýin hukuk ulgamynyň bir ugry” diýip hasaplamaklaryna esas boldy.
Rim kanunlarynyň bolsa Skandinaw ýurtlarynyň hukuk ulgamlarynyň ösmeginde Fransiýa we Germaniýa garanda orny azdyr. Sebäbi Fransiýada we Germaniýada raýat kodeksleri hereket edýän bolsa, Skandinaw hukuk ulgamyny ulanýan ýurtlarda kazyýet häkimýeti has uly orun eýeleýär.
Iňlis-sakson hukuk ulgamy bilen hem Skandinaw hukugyny baglanyşdyryp bolmaýar. Sebäbi olaryň umumy hukuk, mysal düzgünlerinde usul tapawutlylygy ýüze çykýar.
Alymlaryň köp bölegi Skandinaw hukuk ulgamyny “Aralyk” hukuk ulgamy diýip kabul etmegi talap edýän bolsa, şwed hukukçysy A.Malmusrong ony “Roman-german hukuk ulgamyna degişli” diýip hasaplaýar, rus professory A.F.Şmidt olaryň bir-birinden tapawudyny Skandinaw hukuk ulgamynyň has üýtgewsizdigi, iňlis-sakson kanunlarynyň pragmatikligi bilen düşündirýär.
Umuman aýdylanda, bu jedelli mesele entegem öz çözgüdini tapman gelýär. Muňa garamazdan, Skandinaw hukuk ulgamy, köplenç, beýlekilere meňzemeýän aýratyn hukuk ulgamy diýlip hasap edilýär.
Leýli ARAPOWA,
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň
Halkara gatnaşyklary institutynyň
Halkara hukugy fakultetiniň 1-nji ýyl talyby.