Halkara hytaý diliniň güni
Her ýylyň 20-nji aprelinde bellenilýän Halkara hytaý dili güni (hytaýça 聯合國 中文 日) BMG-niň beýleki resmi dilleriniň günleri bilen bir wagtda 2010-njy ýylda döredildi. BMG-niň dil günleriniň maksady köp dilliligi we medeni dürlüligi ösdürmek, şeýle hem guramanyň ulgamynda alty sany resmi diliň ulanylmagy üçin deň mümkinçilikleri üpjün etmekden ybaratdyr.
Hytaý diliniň güni hytaý ýazuwyny esaslandyryjy Çang Jiniň hatyrasyna bellenilýär. Rowaýata görä, ol imperator Huang Diniň kazyýet taryhçysy bolup, soňra ieroglifleriň esasyna öwrülen piktogrammalar toplumyny döredipdir. Çang Jiniň ady miladydan öňki III asyryň «Ksun Tzu» filosofiki traktatynda ilkinji gezek agzalýar. Onda: «Ýazuw döretmek üçin köp synag geçirildi. Ýöne diňe Çang Jie tarapyndan döredilen alamatlar kabul edildi we ol şu güne çenli ulanylyp gelinýär» diýlip ýazylypdyr. Wagtyň geçmegi bilen gadymy alym Çang Jie mifologiki aýratynlyklara eýe bolupdyr.
Dünýäde bar bolan iň gadymy dilleriň biri bolan hytaý ýazuwy dünýäde iň kyn ýazuw hasaplanýar. Bu diliň baýlygyny görkezmek üçin takmynan, 80 müň ieroglif ulanylýar. Şeýle-de bolsa, gündelik ulanmak üçin 3-5 müň ieroglif simwollary bilmek ýeterlikdir diýip aýdylýar.
Hytaý dili Hytaýyň, Taýwanyň we Singapuryň resmi dilidir. Umumy alanyňda, dünýäde 1,3 milliarddan gowrak adam bu dilde gürleýär. Ene dilinde gürleýänleriň köp bolmagy hytaý diliniň BMG-niň alty resmi we iň işjeň ulanylýan dilleriniň hataryna goşulmagyna sebäp bolýar.
BMG-niň sekretariaty her ýyl Dil günlerine bagyşlanan çäreleri geçirýär. Hytaý dili güni adatça, Asman imperiýasynyň ussalarynyň döreden sungat eserleriniň sergilerini, söweş sungat mekdepleriniň konsertlerini we görkeziş çykyşlaryny geçirýär.
BMG-niň halkara dilleriniň biri hökmünde Hytaý dili biziň ýurdumyzda hem birnäçe orta we ýokary okuw mekdeplerimizde çuňlaşdyrylyp öwredilýär.
Ýurdumyzyň baýry ýokary okuw mekdebi bolan Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde hytaý dili we edebiýaty hünäri, Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynda hytaý dili hünäri boýunça hünärmenler taýýarlanylýar. Türkmenistanyň Daşary işleri ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda BMG-niň beýleki halkara dilleri bilen birlikde hytaý dili hem öwredilýär. Şeýle-de hususy okuw merkezlerinde hytaý dili boýunça ýörite kurslar hereket edýär.
Eneş ATAJANOWA,
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň
Halkara gatnaşyklary institutynyň
Halkara žurnalistikasy fakultetiniň III ýyl talyby.