Sanly ykdysadyýetiň sansyz mümkinçilikleri
«Harytlary beýan etmegiň we kodlaşdyrmagyň sazlaşdyrylan ulgamy hakyndaky halkara Konwensiýa (HS konwensiýasy)» 1988-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje girdi. Bu Konwensiýanyň maksady halkara söwdasyny ýeňilleşdirmek we statistiki maglumatlary ýygnamak, deňeşdirmek we seljermek, halkara söwdasynda harytlaryň klassifikasiýasy we kodlaşdyrylmagy, halkara söwdasy bilen baglanyşykly çykdajylary azaltmak we söwda resminamalarynyň standartlaşdyrylmagyny we maglumatlaryň geçirilmegini aňsatlaşdyrmak bolup durýar.
Konwensiýanyň mazmunynda şu ýagdaýlar kadalaşdyrylýar: şertnama baglaşýan taraplaryň borçlary, Halkara söwdany ýeňilleşdirmek, statistiki görkezijileri, esasan hem halkara söwdasyndaky maglumatlary ýygnamak, deňeşdirmegi we derňemegi aňsatlaşdyrmak, Halkara söwdanyň dowamynda harytlary bir klassifikasiýa ulgamyndan beýlekisine geçende gaýtadan ýazga almak bilen edilýän çykdajylary azaltmak we söwda resminamalarynyň standartlaşdyrylmagyny we maglumatlaryň geçirilmegini ýeňilleşdirmek.
«Harytlary beýan etmegiň we kodlaşdyrmagyň sazlaşdyrylan ulgamy hakyndaky halkara Konwensiýasyna» häzirki wagtda 160-a golaý döwlet goşuldy. Onda 5000 töweregi haryt topary bar. Olaryň hersi alty sanly kod bilen kesgitlenýär we halkara söwdasynyň 98% -den gowragyny öz içine alýar. Konwensiýa 5 ýylda bir gezek täzelenýär. Konwensiýa soňky düzediş girizilen görnüşi 2022-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje girdi.
Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň ýörite Karary esasynda 2023-nji ýylyň 16-njy martynda «Brýussel şäherinde kabul edilen we Üýtgetme girizmek baradaky Teswirnama arkaly üýtgetme girizilen Harytlary beýan etmegiň we kodlaşdyrmagyň sazlaşdyrylan ulgamy hakyndaky halkara Konwensiýa» goşulmak hakynda Türkmenistanyň Kanuny kabul edildi. Biziň ýurdumyzda sazlaşdyrylan ulgam baradaky kanunyň kabul edilmegi söwda düzgünlerini ýönekeýleşdirmäge gönükdirilendir. Onuň esasy maksady öndürilýän harytlaryň kodlanmak we synplaşdyrylmak bolup durýar. Bu bolsa daşary söwdanyň has anyk statistikasyny ýöretmäge ýardam edýär. Öz gezeginde obýektiw statistika hökümetlere we kompaniýalara ösüşiň has täsirli strategiýasyny işläp düzmäge, bahalaryň gözegçiligini amala aşyrmaga mümkinçilik berýär.
Sülgün NEPESOWA,
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň
Halkara gatnaşyklary institutynyň
Halkara ykdysady gatnaşyklary kafedrasynyň mugallymy.