Halkara daglar güni
1992-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan daşky gurşawyň arassalygyny gorap saklamak maksady bilen halkara konferensiýa geçirildi. 2002-nji ýylda bolsa BMG tarapyndan “daglar ýyly” diýlip yglan edildi. BMG-nyň Baş Assambleýasynyň 57-nji sessiýasynda kabul edilen rezolýusiýa laýyklykda, her ýylyň 11-nji dekabry “Halkara daglar güni” diýip yglan edildi.
Daglyklar ýer ýüzüniň gury ýer böleginiň jemi 24 göterimini tutýar. Aziýanyň, Ýewropanyň, Demirgazyk Amerikanyň, Günorta Amerikanyň, Awstraliýanyň we Afrikanyň belli bir bölekleri daglyklar bilen örtülendir.
Ýeriň astynda bolup geçýän tebigy hadysalar daglaryň azda-kände hem bolsa beýgelmegine, kähalatlarda bolsa peselmegine esas bolýar. Daglaryň beýikliginiň üýtgemegine wulkanlaryň partlamagy hem sebäp bolýar.
Gimalaý daglary ýer ýüzündäki iň beýik daglar ulgamydyr. Dagyň iň belent nokady Ewerestdir. Günorta Aziýada Gimalaý daglary günbatardan gündogara çenli uzalyp gidýär. Gimalaý daglarynyň meýdany, takmynan, 650 müň inedördül kilometre barabardyr. Bu daglar ulgamy ýedi ýurduň çäginde ýerleşýär: Hindistan, Nepal, Hytaý, Päkistan, Butan we Mýanma, Bangladeşiň dag etekleriniň demirgazygyna çenli.
Türkmenistanda iň beýik dag Köýtendagdyr. Iň belent nokady Aýrybaba gerşidir. Dagyň Umbar dere şaglawugy, Gap-gotan we Kyrkgyz gowaklary, galyberse-de ýerasty gowaklary bilen hem bütin dünýäde meşhurdyr. Dagyň gowaklary, ilkinji nobatda, stalaktitleriň we stalagmentleriň köplügi bilen gyzyklydyr. Birnäçe ýyl mundan ozal ýaşan dinozawrlaryň bu ýerde doňup galan aýak yzlary jahankeşdeleriň ünsüni özüne çekýär. Bu dag gerşiniň käbir bölegi hek döwründe, käbir bölegi bolsa Ýura döwründe emele gelipdir, şonuň üçin-de Köýtendag Köpetdagdan has uludyr.
Güljeren ATAÝEWA,
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň
Halkara gatnaşyklary institutynyň
Halkara ykdysady gatnaşyklary fakultetiniň I ýyl talyby.